Phân biệt nanh sữa và tưa lưỡi ở trẻ sơ sinh: dấu hiệu mẹ cần biết

Phân biệt nanh sữa và tưa lưỡi ở trẻ sơ sinh là việc quan sát vị trí, hình dạng, khả năng lau sạch và biểu hiện khó chịu của bé để nhận diện hai tình trạng mảng trắng thường gặp trong khoang miệng giai đoạn đầu đời.

Chị Lan, TP.HCM, từng lo lắng khi thấy trên nướu con 2 tháng tuổi có chấm trắng nhỏ như hạt gạo, trong khi lưỡi bé cũng có lớp trắng sau mỗi cữ bú. Điều mẹ cần biết là không phải mảng trắng nào cũng nguy hiểm, nhưng cũng không nên chủ quan nếu bé đau, bỏ bú hoặc mảng trắng lan rộng.

Bài này giúp mẹ phân biệt nanh sữa, cặn sữa và tưa lưỡi theo dấu hiệu dễ quan sát tại nhà, đồng thời biết cách vệ sinh miệng bé nhẹ nhàng và thời điểm nên đưa bé đi khám.

Nanh sữa là gì?

Nanh sữa là các nang nhỏ màu trắng hoặc vàng nhạt, thường xuất hiện trên lợi của trẻ sơ sinh. Về mặt khoa học, đây thường là những nang chứa keratin, kích thước nhỏ, có thể nhìn giống hạt sữa hoặc mụn trắng trên nướu. Nanh sữa thường không gây đau rõ rệt, nhiều trường hợp tự biến mất khi bé lớn hơn.

Mẹ có thể thấy nanh sữa ở vùng lợi hàm trên hoặc hàm dưới, đôi khi gần vị trí răng sữa sẽ mọc sau này. Điểm quan trọng là nanh sữa nằm trên nướu, không phải phủ thành mảng rộng trên bề mặt lưỡi. Nếu mẹ muốn tìm hiểu thêm về vệ sinh miệng giai đoạn chưa mọc răng, có thể xem nanh sữa ở trẻ sơ sinh là gì.

Tưa lưỡi là gì?

Tưa lưỡi là tình trạng xuất hiện mảng trắng trên lưỡi, niêm mạc má, vòm miệng hoặc nướu, thường liên quan đến nấm Candida phát triển quá mức. Khác với cặn sữa, mảng tưa thường bám chắc hơn, có thể khiến bé đau rát, quấy khóc khi bú hoặc bú ít hơn. Khi cố lau mạnh, vùng bên dưới có thể đỏ hoặc dễ kích ứng.

Các chuyên gia khuyến nghị mẹ không nên cạy hoặc chà mạnh mảng trắng trong miệng bé, vì niêm mạc sơ sinh rất mỏng. Nếu nghi ngờ tưa lưỡi, mẹ nên vệ sinh nhẹ nhàng bằng gạc sạch theo hướng dẫn và theo dõi thêm biểu hiện bú, ngủ, quấy khóc. Với các trường hợp dai dẳng, bé cần được bác sĩ hoặc nha sĩ nhi khoa đánh giá.

💬 Góc chuyên gia

WHO ghi nhận bệnh răng miệng ảnh hưởng khoảng 3,5 tỷ người trên toàn cầu, trong đó sâu răng sữa ảnh hưởng hơn 514 triệu trẻ em. Báo cáo cũng nhấn mạnh nhiều vấn đề răng miệng có thể được phòng ngừa tốt hơn nhờ vệ sinh đúng cách và sử dụng fluor phù hợp theo độ tuổi.

Nguồn: WHO Global Oral Health Status Report 2022

Cách phân biệt nanh sữa và tưa lưỡi ở trẻ sơ sinh

Mẹ có thể bắt đầu bằng cách quan sát vị trí mảng trắng. Nanh sữa thường là nốt nhỏ khu trú trên lợi, còn tưa lưỡi hay xuất hiện thành mảng trên lưỡi hoặc lan sang má trong. Cặn sữa lại thường nằm trên mặt lưỡi sau bú và có xu hướng mờ đi sau khi bé uống nước hoặc được vệ sinh nhẹ.

- Vị trí: nanh sữa ở nướu, tưa lưỡi ở lưỡi, má trong, vòm miệng hoặc nhiều vị trí cùng lúc.
- Hình dạng: nanh sữa là nốt trắng nhỏ như hạt, tưa lưỡi là mảng trắng loang hoặc bám thành lớp.
- Khi lau nhẹ: cặn sữa dễ giảm, tưa lưỡi thường bám chắc, nanh sữa không biến mất vì là nốt nằm trên lợi.
- Cảm giác của bé: nanh sữa thường ít ảnh hưởng bú, tưa lưỡi có thể khiến bé đau, quấy, bú kém.
- Diễn tiến: nanh sữa có thể tự hết, tưa lưỡi dai dẳng cần được theo dõi và xử trí đúng.

Nếu mẹ vẫn băn khoăn, hãy ghi lại hình ảnh vùng miệng của bé trong ánh sáng rõ và theo dõi trong vài ngày. Việc này giúp bác sĩ có thêm thông tin khi thăm khám. Mẹ cũng có thể đọc thêm tưa lưỡi ở trẻ sơ sinh để hiểu dấu hiệu cần chú ý.

Khi nào mẹ cần đưa bé đi khám?

Mẹ nên đưa bé đi khám nếu mảng trắng lan rộng, kéo dài nhiều ngày, bé bú kém, sốt, quấy khóc rõ hoặc vùng niêm mạc có dấu hiệu đỏ rát. Với nanh sữa, nếu nốt trắng sưng to, chảy dịch, gây đau hoặc làm bé bỏ bú, mẹ cũng không nên tự chích hay nặn tại nhà. Khoang miệng sơ sinh rất nhạy cảm, thao tác sai có thể làm tăng nguy cơ kích ứng và nhiễm khuẩn.

Điều mẹ cần biết là chăm sóc răng miệng nên bắt đầu từ trước khi bé mọc răng. Lịch khám nha khoa sớm giúp phát hiện bất thường ở nướu, lưỡi, thắng lưỡi và thói quen bú. Nếu mẹ chưa chắc mảng trắng có phải tưa lưỡi hay không, có thể xem thêm dấu hiệu chi tiết ở bài bé sơ sinh bị trắng lưỡi để đối chiếu.

💬 Góc chuyên gia

AAPD khuyến nghị lần khám nha khoa đầu tiên nên diễn ra trong vòng 6 tháng sau khi chiếc răng đầu tiên mọc, và không muộn hơn sinh nhật 1 tuổi. Sau đó, trẻ thường được khuyến nghị khám định kỳ mỗi 6 tháng, tùy nguy cơ sâu răng và đánh giá của nha sĩ.

Nguồn: AAPD Periodicity Guidelines

Cách vệ sinh miệng bé an toàn tại nhà

Vệ sinh miệng trẻ sơ sinh cần nhẹ, sạch và đều đặn. Mẹ nên rửa tay kỹ, dùng gạc mềm phù hợp, thấm nước ấm đã đun sôi để nguội hoặc dung dịch theo hướng dẫn của chuyên gia, rồi lau nhẹ nướu, lưỡi và má trong. Không cần chà mạnh vì mục tiêu là làm sạch cặn sữa và tạo thói quen, không phải làm bong bằng mọi cách.

Với bé chưa mọc răng, mẹ có thể tham khảo cách rơ lưỡi cho trẻ sơ sinh đúng cách bằng gạc mềm như Gạc Midkidbaby để hỗ trợ vệ sinh khoang miệng hằng ngày. Mẹ nên dùng đúng hướng dẫn, quan sát phản ứng của bé và ngừng sử dụng nếu thấy kích ứng bất thường. Khi bé lớn hơn, mẹ có thể chuyển dần sang các sản phẩm phù hợp độ tuổi trong hệ chăm sóc răng miệng trẻ em.

Những sai lầm mẹ nên tránh

Sai lầm thường gặp là thấy mảng trắng liền cố lau thật mạnh để sạch ngay. Cách này dễ làm bé đau và khiến niêm mạc bị trầy xước. Mẹ cũng không nên tự dùng mẹo truyền miệng, dung dịch không rõ nguồn gốc hoặc sản phẩm không dành cho trẻ sơ sinh.

Một điểm khác cần nhớ là tưa lưỡi và cặn sữa có thể nhìn khá giống nhau trong giai đoạn đầu. Vì vậy, mẹ nên kết hợp quan sát vị trí, khả năng lau sạch và biểu hiện bú của bé. Nếu có dấu hiệu bất thường, thăm khám sẽ giúp mẹ có hướng xử trí phù hợp thay vì đoán mò.

Câu hỏi thường gặp

Nanh sữa ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không?

Phần lớn nanh sữa là tình trạng lành tính, thường xuất hiện như nốt trắng nhỏ trên nướu và không làm bé đau nhiều. Mẹ nên theo dõi kích thước, màu sắc và phản ứng bú của bé. Nếu nốt trắng không sưng, không chảy dịch và bé vẫn bú ngủ bình thường, mẹ có thể vệ sinh nhẹ nhàng và quan sát thêm. Khi nốt to nhanh, đỏ, đau hoặc bé bỏ bú, mẹ nên đưa bé đi khám.

Tưa lưỡi có tự hết không?

Một số lớp trắng trên lưỡi thực ra là cặn sữa và có thể giảm khi vệ sinh đúng cách. Tuy nhiên, tưa lưỡi do nấm thường bám chắc, lan rộng hoặc khiến bé khó chịu khi bú. Nếu mẹ lau nhẹ mà mảng trắng không giảm, hoặc bé quấy khóc, bú kém, nên liên hệ bác sĩ để được hướng dẫn. Mẹ không nên tự dùng sản phẩm không rõ chỉ định cho trẻ sơ sinh.

Mẹ có nên lau lưỡi cho bé mỗi ngày không?

Mẹ có thể vệ sinh miệng cho bé mỗi ngày bằng gạc mềm và thao tác nhẹ, đặc biệt sau cữ bú cuối hoặc theo lịch phù hợp với sinh hoạt của bé. Việc này giúp giảm cặn sữa, giữ khoang miệng sạch hơn và tạo nền tảng chăm sóc răng miệng sớm. Mẹ cần tránh đưa gạc quá sâu gây nôn ói. Nếu bé phản ứng mạnh, hãy giảm lực và thử lại lúc bé tỉnh táo, thoải mái.

Làm sao biết mảng trắng là cặn sữa hay tưa lưỡi?

Cặn sữa thường nằm chủ yếu trên mặt lưỡi, xuất hiện sau bú và có thể mờ đi khi lau nhẹ. Tưa lưỡi thường bám chắc hơn, có thể lan sang má trong, vòm miệng hoặc nướu, đôi khi làm vùng bên dưới đỏ khi bị tác động. Mẹ nên quan sát thêm việc bé bú có đau, quấy hay bỏ bú không. Nếu không chắc, ảnh chụp rõ vùng miệng sẽ hữu ích khi hỏi bác sĩ.

Khi nào nên bắt đầu chăm sóc răng miệng cho bé?

Chăm sóc răng miệng nên bắt đầu từ giai đoạn sơ sinh, trước cả khi chiếc răng đầu tiên mọc. Mẹ có thể lau nướu, lưỡi và má trong bằng gạc mềm để bé quen cảm giác vệ sinh miệng. Khi bé mọc răng, việc chăm sóc cần được điều chỉnh theo độ tuổi, nguy cơ sâu răng và khuyến nghị nha khoa. Mẹ nên cho bé khám răng sớm theo mốc phù hợp để được hướng dẫn cá nhân hóa.

Lưu ý:

- Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và tư vấn của bác sĩ chuyên khoa.
- Sản phẩm chăm sóc răng miệng Midkid không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Người biên soạn:

Đội ngũ chuyên môn Midkid, Công ty Cổ phần Dược Khoa (DK Pharma). Xem thêm tại trang giới thiệu.